Cocktail glazen: welk glas bij welke cocktail, en waarom

Elk cocktailglas lost een probleem op

Achter elke glasvorm op de bar zit iemand die een probleem probeerde op te lossen. Vier problemen om precies te zijn: aroma dat verdampt, koolzuur dat ontsnapt, ijs dat te snel smelt en je eigen warme hand. Wie dat rijtje kent, hoeft geen lijst met cocktailglazen uit zijn hoofd te leren.

Aroma vraagt ruimte. Onderzoekers van de Tokyo Medical and Dental University brachten in 2015 met een speciale camera de alcoholdamp boven een glas in beeld. In een wijnglas vormde zich bij dertien graden een ring van ethanoldamp langs de rand, terwijl het midden juist armer aan alcohol was. In een recht glas en in een cocktailglas gebeurde dat niet. Steek je je neus in een wijde kelk, dan ruik je dus eerder de passievrucht dan de alcohol.

Koolzuur wil weg, en het ontsnapt via het vloeistofoppervlak. Champagnefysicus Gérard Liger-Belair mat hoeveel CO2 er uit een fluit en uit een coupe verdween. Uit de coupe ging het meetbaar sneller: dezelfde 0,7 gram koolzuur moet daar via een breder oppervlak naar buiten. Daarom sprankelt een spritz langer in een hoog, smal glas.

IJs smelt, en dat is de bedoeling, want zonder smelten geen kou. Wat je wel kunt sturen is de verhouding tussen oppervlak en volume, en die is bij één groot blok gunstiger dan bij vijf kleine. Vandaar de lage, zware tumbler: daar past een fors blok in, hij valt niet om als je erin roert, en de dikke bodem geeft gewicht dat een dunne kelk mist.

Welk glas bij welke cocktail? De soorten op een rij

Zes glazen dekken vrijwel alles wat je thuis inschenkt. De rest is variatie.

Dat is geen smaakkwestie: bij een aantal cocktails ligt het glas officieel vast. De International Bartenders Association schrijft voor de spritz een wijnglas met ijs voor, voor de negroni een gekoeld old fashioned glas, voor de cuba libre een highball en voor de daiquiri een gekoeld cocktailglas.

Over de coupe leeft één hardnekkig verhaal: hij zou gegoten zijn naar de borst van Marie Antoinette. Dat kan niet. Het glas werd rond 1663 gemaakt door Venetiaanse glasblazers in een glashuis in Greenwich, ruim negentig jaar voor zij in 1755 werd geboren. De V van het martiniglas is veel jonger en al even weinig functioneel: die dook op tijdens de Parijse wereldtentoonstelling van 1925, dezelfde die art deco groot maakte. Mooi, maar hij kiept zodra je de rand aanraakt. Daarom staan er in goede bars weer coupes.

Waarom je een cocktailglas aan de steel vasthoudt

Een cocktail die up wordt geserveerd, heeft geen ijs in het glas. Wat erin zit is dus de hele koudevoorraad, en die loopt vanaf de eerste seconde leeg. De grootste warmtebron in de buurt is je eigen hand: pak de kelk beet en je verwarmt de drank net zo hard als wanneer je het glas in de zon zet. De steel is daar het antwoord op. Barmensen pakken het glas trouwens ook onderaan vast om een tweede reden, en dat is de reden die ze zelf noemen: geen vingerafdrukken op een beslagen kelk.

Datzelfde principe verklaart waarom cocktails zonder ijs klein worden geschonken. Een coupe van 200 ml is geen zuinigheid maar rekenwerk: je moet hem op kunnen drinken voor hij lauw wordt. Een dubbele portie in een groot glas smaakt na tien minuten naar warme wodka.

Een gekoeld glas doet meer dan een extra ijsblokje

Bij een drankje op ijs kun je bijkoelen. Bij een cocktail up niet, dus daar is het glas je enige reserve. Een glas op kamertemperatuur trekt bij het inschenken meteen kou uit de drank, een glas uit de vriezer geeft kou terug. Reken op twintig tot dertig minuten vriezer om een glas echt koud te krijgen.

En dat extra ijsblokje dan? Bij een longdrink helpt meer ijs echt, maar niet zoals de meeste mensen denken. Kleine blokjes hebben samen veel meer oppervlak dan één groot blok, dus ze koelen sneller en verdunnen ook sneller. Een half vol glas met een paar losse blokjes is de slechtste combinatie die er is: te weinig kou, te veel smeltwater. Vul royaal, of pak één groot blok in een koud glas.

Waarom je op een festival plastic krijgt

Op een festival gaat je cocktail in een plastic beker, en dat is geen gemakzucht van de organisatie. Gemeenten verbieden glas op en rond evenemententerreinen, en in hun besluiten staat er netjes bij waarom: bij grote drukte leidt glas tot snijletsel en struikelgevaar, en dat risico loopt op naarmate er meer gedronken wordt. In Eindhoven geldt tijdens carnaval een gebiedsverbod op drinkgerei van glas en blik. Veel gemeenten regelen het via de APV, die het college de bevoegdheid geeft glaswerk op terrassen te verbieden zolang een evenement duurt.

Sinds 1 januari 2024 komt de wegwerpplasticregel daar bovenop: op afgesloten terreinen moeten bekers terugkomen voor hergebruik of hoogwaardige recycling. Vandaar de hardcup met statiegeld. Minder mooi dan een coupe, maar wel de reden dat je daar op blote voeten over het gras kunt lopen.

Welk glas bij welke Motail

Onze cocktails komen in een pouch van 200 ml met 11% vol. Dat is precies de inhoud van een standaard coupe, dus up geschonken past één zakje in één glas. Op ijs pak je iets groters. Hoe kant-en-klare cocktails zich verhouden tot een verse uit de bar lees je apart.

• Pornstar Martini. Coupe, geen ijs in het glas, alles ijskoud. De IBA schrijft voor de klassieker een groot gekoeld cocktailglas voor. Halve passievrucht erop, shotje bubbels ernaast. Meer daarover in ons stuk over het pornstar martini recept.
• White Chocolate. Ook een coupe, maar niet tot de rand. Dit is een dessertcocktail, zoet en romig, en de wijde kelk laat de vanille en de witte chocolade eruit komen voor je slikt. Schaafsel witte chocolade erover.
• Mango Daiquiri. Twee routes, allebei goed. Up in een coupe is de klassieke, want een daiquiri hoort volgens de IBA in een gekoeld cocktailglas. Op een warme dag werkt hij net zo goed over ijs in een tumbler, met een partje mango over de rand.
• Mystica. Subtiel sprankelend, dus hoog en smal: longdrinkglas, flink ijs, halve limoen.

1. Pak de pouch koud. Bewaar het zakje in de koelkast en haal het er pas uit als je gaat schenken. Alle kou die je nodig hebt, komt hieruit.
2. Koel het glas mee. Coupe in de vriezer, of vul hem met ijs en water terwijl je de rest klaarzet. Gaat de cocktail op ijs, vul het glas dan royaal.
3. Schud kort en schenk rustig in. Een paar tellen schudden mengt de smaken weer. Schenk daarna langs de wand van het glas, dan houd je bij Mystica de prik erin.
4. Garneer en pak de steel. Halve passievrucht, chocoladeschaafsel, partje mango of halve limoen. Heeft het glas een steel, houd hem daar dan vast.

Veelgestelde vragen

Welk glas gebruik je voor welke cocktail?

Cocktails zonder ijs gaan in een glas op een steel, meestal een coupe of martiniglas, zodat je hand ze niet opwarmt. Cocktails met ijs en een mixer gaan in een hoog, smal longdrink- of collinsglas, waar het koolzuur langer blijft zitten. Sterk werk op ijs gaat in een zware tumbler, en alles wat het van aroma en garnering moet hebben in een wijnglas of copa de balon.

Wat is het verschil tussen een coupe en een martiniglas?

Beide houden ongeveer 200 ml en zijn bedoeld voor cocktails zonder ijs. De coupe heeft een ronde, ondiepe kelk en werd rond 1663 in Engeland gemaakt. Het V-vormige martiniglas dook pas op tijdens de Parijse wereldtentoonstelling van 1925. De coupe is in de praktijk handiger: minder topzwaar en je knoeit er veel minder snel mee.

Waarom staat een cocktailglas op een steel?

Omdat een cocktail zonder ijs geen koudevoorraad heeft behalve de drank zelf. Houd je de kelk vast, dan warmt je hand hem op. Via de steel of de voet blijft het glas met rust, en je laat er meteen geen vingerafdrukken op achter.

Hoe koel je een cocktailglas snel?

Twintig tot dertig minuten in de vriezer werkt het best. Heb je die tijd niet, vul het glas dan met ijs en een scheut water terwijl je de rest klaarzet, en gooi het weg vlak voor je inschenkt. Gestampt ijs raakt meer glas dan hele blokjes.

Wat is een copa de balon?

Het bolle glas op een steel dat je bij een Spaanse gin-tonic krijgt. Het werd populair in Baskenland en Catalonië, waar sterrenchefs van restaurants als El Bulli en Arzak na diensttijd gin-tonic dronken uit het glaswerk dat in de keuken stond. De bolle kelk laat aroma opbouwen, de smallere rand bundelt het, en er past ruim ijs en garnering in.

Waarom krijg je op een festival geen echt glas?

Uit veiligheid, niet uit zuinigheid. Gemeenten verbieden glas op evenemententerreinen omdat scherven bij grote drukte tot snijletsel en struikelgevaar leiden. Daarnaast moeten bekers op afgesloten evenementen sinds 1 januari 2024 terugkomen voor hergebruik of hoogwaardige recycling, vandaar de hardcup met statiegeld.

In welk glas schenk je een kant-en-klare cocktail van Motail?

Een pouch is 200 ml, precies de inhoud van een standaard coupe. Pornstar Martini en White Chocolate schenk je up in een gekoelde coupe, Mango Daiquiri kan up of over ijs in een tumbler, en Mystica komt het best tot zijn recht in een longdrinkglas met flink ijs.